فدرالیسم از منظر نظریه جامعه‌شناسی سیاسی: بازخوانی انتقادی رویکردهای کلاسیک و مدرن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مربی گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه صلاح الدین، اربیل، اقلیم کردستان، عراق.

2 دانش آموخته دکتری علوم سیاسی و استاد مدعو دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

10.22124/wp.2026.31572.3582

چکیده

این مقاله مروری جامع، به بررسی فدرالیسم از دریچه جامعه‌شناسی سیاسی می‌پردازد و سیر تحول نظریه فدرالیستی را از مبانی کلاسیک آن تا تفاسیر معاصر تحلیل می‌کند. این پژوهش نشان می‌دهد که فدرالیسم، در ماهیت خود، فراتر از یک سازوکار قانون اساسی است: بلکه محصول کشمکشی زنده میان میل به وحدت و کثرت است که در قالب نهادها جریان می‌یابد، اما خود نهادها را هم دگرگون می‌سازد. مقاله یک گزاره نظری نوین را پیش می‌نهد: «چارچوب یکپارچگی فدرال بازتابی»، که فدرالیسم را به مثابه یک فرآیند انطباقیِ اجتماعی-سیاسی بازتعریف می‌کند که تحت تأثیر تنش‌های دیالکتیکی مستمر میان نیروهای مرکزگرا و مرکزگریز شکل می‌گیرد. این چارچوب، به‌جای دیدن فدرالیسم به‌عنوان یک «ساختار ایستا»، آن را میدانی برای گفت‌وگوی بی‌پایان میان هویت‌ها، منافع و ساختارهای قدرت می‌داند، میدانی که در آن، ثبات و تغییر، همزمان هم‌زیستی می‌کنند. این چارچوب با یکپارچه‌سازی چشم‌اندازهای نهادی، جامعه‌شناختی و فرآیند-محور، شکاف‌های نظری مهمی را در ادبیات موجود پر می‌کند. این تحقیق از طریق تحلیل تطبیقی رویکردهای فرمالیستی کلاسیک و نظریه‌های تجربی مدرن، نشان می‌دهد که فدرالیسم نه صرفاً به‌منزله یک سازوکار قانون اساسی، بلکه به‌مثابه یک پدیده پیچیده اجتماعی-سیاسی عمل می‌کند که به دینامیک‌های متغیر قدرت، سیاست‌های هویتی و چالش‌های حکمرانی پاسخ می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Federalism from the Perspective of Political Sociology: A Critical Re-reading of Classical and Modern Approaches

نویسندگان [English]

  • Lashkr Ali Akbar Hadaya 1
  • Hamed Kazemi 2
1 Lecturer, Department of Sociology, College of Arts, Salahaddin University-Erbil, Erbil, Kurdistan Region, Iraq
2 PhD in Political Science and Visiting Professor at Ilam University, Ilam, Iran
چکیده [English]

This article offers a comprehensive review of federalism through the lens of political sociology, analyzing the evolution of federal theory from its classical foundations to contemporary interpretations. By critically examining both traditional and modern theoretical frameworks, this research illuminates the dynamic interplay between institutional structures and social forces that shape federal systems. The article proposes a novel theoretical proposition: "The Reflexive Federal Integration Framework (RFIF)," which redefines federalism as an adaptive socio-political process shaped by continuous dialectical tensions between centripetal and centrifugal forces. By integrating institutional, sociological, and process-oriented perspectives, this framework fills significant theoretical gaps in the existing literature. Through a comparative analysis of classical formalist approaches and modern empirical theories, the study demonstrates that federalism operates not merely as a constitutional mechanism, but as a complex socio-political phenomenon that responds to changing power dynamics, identity politics, and governance challenges. This research contributes to the field of political sociology by offering a more nuanced understanding of federalism's role in mediating tensions between unity and diversity, centralization and decentralization, and institutional stability and adaptive change in contemporary political systems

کلیدواژه‌ها [English]

  • Federalism
  • Classical Theories
  • Modern Approaches
  • Reflexive Federalism

مراجع

Bächtiger, A., & Spörndli, M. (20219).Social Capital and Federal Performance: Evidence from Subnational Governance in Europe"West European Politics, 42(6), 1185–1210.DOM 10.1080/01402382.2019.1585638.
Benz, A., & Broschek, J. (2013). Federal Dynamics: Continuity, Change, and the Varieties of Federalism. Oxford University Press.
Benz, A., & Zimmer, C. (2010). The EU's competences: The 'vertical' perspective on the multilevel system. Living Reviews in European Governance, 5(1), 1-33.
Birch, A. H. (1966). Approaches to the Study of Federalism. Political Studies, 14(1), 15-33.
Burgess, M. (2006). Comparative Federalism: Theory and Practice. Routledge.
Deutsch, K. W., Burrell, S. A., Kann, R. A., Lee, M., Jr., Lichterman, M., Lindgren, R. E., Loewenheim, F. L., & Van Wagenen, R. W. (1957). Political Community and the North Atlantic Area: International Organization in the Light of Historical Experience. Princeton University Press.
Dosenrode, S. (2010). Federalism Theory and Neo-Functionalism: Elements for an Analytical Framework.        Perspectives on Federalism, 2(3), E.43-E.70.
Elazar, D. J. (1987). Exploring Federalism. University of Alabama Press.
Elazar, D. J. (1991). Federal systems of the world: A handbook of federal, confederal and autonomy arrangements. Longman Current Affairs.
Elazar, D. J. (1995). Covenant and Commonwealth: From Christian Separation Through the Protestant Reformation. Transaction Publishers.
Friedrich, C. J. (1968). Trends of Federalism in Theory and Practice. Praeger.
Giddens, A. (1984). The Constitution of Society: Outline of the Theory of Structuration. Polity Press.
 Hooghe, L., & Marks, G. (2020). Federalism as a Dynamic Process: A Reflexive Institutional Approach"  Perspectives on Politics, 18(3), 789–803. DOI: 10.1017/S153759271900428X.
Kincaid, J., & Schram, S. F (2022). Federalism in Crisis: Adaptive Governance and Political Leadership in the United States and Canada during the COVID-19 Pandemic".The Journal of Federalism, 52(3), 345–367. DOI: 10.1093/publius/pjab032
Kymlicka, W. (1995). Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights. Clarendon Press.
Linder, W. (2010). Swiss Democracy: Possible Solutions to Conflict in Multicultural Societies (3rd ed.). Palgrave Macmillan.
Livingston, W. S. (1952). A Note on the Nature of Federalism. Political Science Quarterly, 67(1), 81-95.
McKay, D. (2004). William Riker on Federalism: Sometimes Wrong but More Right than Anyone Else? Regional and Federal Studies, 14(2), 166-186.
Riker, W. H. (1964). Federalism: Origin, Operation, Significance. Little, Brown.
Scheiber, H. N. (1980). Federalism and Legal Process: Historical and Contemporary Analysis of the American System. Law & Society Review, 14(3), 663-722.
Skocpol, T. (1992). Protecting Soldiers and Mothers: The Political Origins of Social Policy in the United States. Harvard University Press.
Smith, R. M. (1997). Civic Ideals: Conflicting Visions of Citizenship in U.S. History. Yale University Press.
Tariq, M., Khan, A., & Rizwan, M. (2018). An Analysis of Major Theories of Federalism. Global Social Sciences Review, III(IV), 400-412.
Tillin, L. (2007). United in Diversity? Asymmetry in Indian Federalism. Publius: The Journal of Federalism, 37(1), 45-67.
Watts, R. L. (1998). Federalism, Federal Political Systems, and Federations. Annual Review of Political Science, 1, 117-137.
Wheare, K. C. (1963). Federal Government (4th ed.). Oxford University Press.
Wirsing, R., & Tillin, L. (2021).  Asymmetric Federalism and the Politics of Recognition: A Comparative Study of India and Ethiopia"Regional & Federal Studies, 31(4), 421–440.DOI10.1080/13597566.2020.1854721.
 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار