تبین بحران ژئوپولیتیکی یمن: عوامل و بازیگران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 علوم سیاسی، گرایش آینده پژوهی مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی

2 عضو هیات علمی دانشگاه شاهد

10.22124/wp.1970.3506

چکیده

یمن اکنون یکی از کانون‌های بحرانیِ فعال در غرب آسیا است و کنشگران مختلفی در سطوح داخلی،منطقه‌ای و برون منطقه ای با هدف کسب نتیجه‌گیری مطلوب، در طول بحران جاری به ایفای نقش پرداخته‌اند. مسئله‌ مهم در خصوص تحولات یمن کنکاش راجع به ریشه های پیدایش و تداوم این بحران و راهبردها و دلائل اصلی مداخله‌ی کنشگران درگیر است. پژوهش حاضر درصدد پاسخ به این سؤال است که علل اصلی مداخله‌ی کنشگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در بحران جاری یمن کدامند؟ فرضیه‌  پژوهش این است که عربستان سعودی و امارات متحده عربی با توجه به ادراک تهدید نسبت به تنگناهای ژئوپلیتیکی از ناحیه جنوب، به مناطق راهبردی یمن چشم دوخته‌اند و در نتیجه همین مسئله منجر به تهاجم به خاک این کشور شده است.کنشگران ذی‌نفع دیگر یعنی ایران،آمریکا، چین،اسرائیل با توجه به اهمیت تنگه باب المندب، خلیج عدن و سایر بنادر استراتژیک یمن به کنشگری پرداخته‌اند .یافته‌های پژوهش حاکی از این است که بحران یمن بیش از آنکه نتیجه اختلاف ایدئولوژیکی میان حوثی‌ها و عربستان باشد، نشئت گرفته از تلاش بازیگران مهاجم از جمله عربستان و امارات ـ به صورت مستقیم ـ، اسرائیل و آمریکاـ به صورت غیرمستقیم ـ با هدف تسلط بر بخش‌های استراتژیک یمن،کاهش وابستگی به تنگه هرمز،کنترل تنگه‌ی باب‌المندب،تسلط بر بنادر عَدن، مُکلا، مخا، الحُدیده وجزایر میون، سُقُطری، زقر و حنیش می‌باشد،از سوی دیگر کنشگرانِ ذی نفعی نظیر ایران و چین، راهبرد خنثی‌سازی اهداف کشورهای مهاجم را در پیش گرفته‌اند.روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی بوده و شیوه‌ی گردآوری داده‌ها نیز اسنادی ـ کتابخانه‌ای است.

عنوان مقاله [English]

Explaining the Yemeni Geopolitical Crisis: Factors and Actors

نویسندگان [English]

  • mohammadjavad fathi 1
  • Farzad Jahanbin 2
2 Faculty member of Shahed University
چکیده [English]

Yemen is now one of the critical centers of activity in Western Asia, and has launched many actors at the local, regional and transnational levels with a view to achieving the desired conclusion during the developments. An important issue regarding the developments in Yemen is the question of the roots of the emergence and continuation of this crisis and the main strategies and main reasons for the intervention of various actors. The present research seeks to answer this question from a critical geopolitical point of view, what are the main causes of the intervention of regional and transnational activists in the Yemeni crisis? The research hypothesis is that Saudi Arabia and the United Arab Emirates have looked at the strategic areas of Yemen such as Iran, the United States, China, and Israel, have acted in the wake of the importance of the Strait of Bab-el-Mandeb, the Gulf of Aden and other strategic Yemeni ports. Research findings suggest that the Yemeni crisis is more than the result of an ideological disagreement between the Houthis and SUnited States indirectly aim to dominate the strategic sectors of Yemen, reduce their dependence on the Strait of Hormuz, control the Strait, control the ports of Aden, Mukalla, Mocha, Al Hudaydah and Mion Island, Socotra, Zuqar and Hanish. On the other hand, stakeholders such as Iran and China have taken the strategy of undermining the goals of the invading countries. The research is descriptive and analytical, and the data collection method is also a library document.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Yemen Crisis
  • Saudi Arabia
  • Critical Geopolitics
  • Iran
  • the Strait of Bab-el-Mandeb

آدمی، علی (1391)، «بحران بحرین وامنیت منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه راهبرد، سال 21، شماره 62

قاسمی، فرهاد (1392)، «الزامات تئوریک بازدارندگی منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه روابط خارجی، سال اول، شماره سوم

رویوران، حسین (1397)، «عبدالملک الحوثی کیست»، مجله پاسدار اسلام، شماره 437 ـ 438

تقی‌زاده داوری، علی و دیگران (1396)، «تبیین علل شکل‌گیری جنبش شیعیان یمن بر مبنای نظریه جنبش‌های ادواری هرایر دکمجیان»، فصلنامه شیعه شناسی، سال پانزدهم، شماره 60، صص 39 ـ 70.

العماد، عصام (1384)، «شیعیان یمن، بررسی وضعیت فرهنگی و سیاسی»، فصلنامه شیعه شناسی، شماره 9

عبدالحسین‌زاده، شراره (1397)، در برج امنیت، چرایی ورود ایران به پرونده‌های منطقه‌ای، تهران: انتشارات موسسه مطالعات اندیشه سازان نور.

آل غفور، سیدمحسن و همکاران (1396)، «تبیین رقابت استراتژیک جمهوری اسلامی ایران وعربستان سعودی در یمن»، فصلنامه سیاست خارجی، سال 29، شماره 2، صص 145 ـ 167.

جهان تیغ، رضا وهمکاران (1394)، «تحلیل ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی کشور یمن درتحولات سریع نظام بین‌الملل (پیچ تاریخی)»، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال ششم، شماره پیاپی 23

قاسمی، فرهاد (1390)، نظریه‌های روابط بین‌الملل ومطالعات منطقه‌ای، تهران: نشر میزان.

سپهری، محمد و غلامی فیروزجائی، علی (1395)، «کارکردتجاری بندر عدن در دوره بنی‌طاهر»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهشنامه تاریخ اسلام، سال ششم، شماره بیست سوم، صص 49 ـ 63.

درج، حمید و آقایی، سید داوود (1396)، «جایگاه راهبردی یمن در سیاست خارجی وامنیتی ترامپ»، دوره 10، شماره 40، صص 39-68.

وقوفی، امید و دیگران (1394)، «تبیین عوامل وپیشران‌های کلیدی آینده یمن تا سال 1406»، آینده پژوهی دفاعی، سال دوم، شماره 4، صص 87 ـ 107.

اصلانی، عماد (1396)، بحران یمن؛ بررسی اختلافات عربستان و امارات، گزارش راهبردی، اندیشکده راهبردی تبیین.

عرب سرخی، میثم (1397)، «نقش رژیم صهیونیستی در تحولات یمن»، ماهنامه پاسدار اسلام، سال 37، شماره 437-438

یزدانی، عنایت الله وحسین زاده، سید سعید (1397)، «رویکرد سیاست خارجی عربستان سعودی و آمریکا در قبال بحران یمن (2011 ـ 2015)»، فصلنامه سیاست، دوره 48، شماره 4، صص 1075 ـ 1092.

Burke,Edward (2012),One Blood And One Destiny?Yemen’s Relations With The Gulf Cooperation Council, Research Paper, Kuwait Programme On Development, Governance And Globalisation In The Gulf States, F London School Of Economics And Political Science (Lse).

Abdel Rahman,Mohamed Ahmed(2019),Kamran Island In Yemen During The Islamic Era Cultural And Archaeological Study, Volume 4, Issue 4, Page 53-86, Doi: 10.21608/Jguaa2.2019.28284

Salisbury,Peter(2015),Yemen And The Saudi–Iranian ‘Cold War, Research Paper,Middle East And North Africa Programme,Chatham House,The Royal Institute Of International Affairs.

Kendall,Elisabeth(2017),Iran’s Fingerprints In Yemen Real Or Imagined?, Atlantic Council,Brent Scowcroft Center On International Security, Issue Brief.

Alex Danchev(1999), Alchemist Of War:The Life Of Basil Liddell Hart,London: Phoenix.

Cote,Rose(2017),Iran And Saudi Arabia’s Proxy War In Yemen, Center For International Maritime Security,Policy Paper.

Atwood,Claire(2017),Persian Subversion:Iran And The Houthis, The Goal Of Patrick Henry College’s Strategic Intelligence Program,Volume 21, Issue 2.

Selvik, Kjetil(2015),The War In Yemen:The View From Irannoref,Expert Analysis No. 3 P.,Cmi,Chr.Michelsen Inistitute.

Fenton-Harvey,Jonathan(2019),Saudi Arabia’s Soft Power Strategy In Yemen,Policy Paper,Carnegie Endowment For International Peace.

M. Feierstein,Gerald(2018),Iran’s Role In Yemen And Prospects For Peace, Middle East Institute,1319 18th St.Nw,Washington D.C. This Article Was Originally Published By The Iran Primer At The U.S. Institute Of Peace. 20036.

Jennifer Chang,I-Wei(2018),China And Yemen’s Forgotten War, United States Institute Of Peace,Policy Paper, Pb 241.

G. Jones,Seth(2019),War By Proxy Iran’s Growing Footprint In The Middle East, Center For Strategic & International Studies, Csis Briefs.

Mundy,Martha(2018),The Strategies Of The Coalition In The Yemen War: Aerial Bombardment And Food War, Distributed By The World Peace Foundation October 9, 2018.

Khan,Taimur(2017),Yemen’s Red Sea Ports Could Be Key To Ending ConflictWithhouthis,Thenationa,Available At:Https://Www.Thenational.Ae/World/Yemen-S-Red-Sea-Ports-Could-Be-Key-To-Ending-Conflict-With-Houthis-1.5406

Hourcade,Bernard(2017),L’iran,Puissance Régionale Émergente, Bulletin De L’association De Géographes Français,94-4 | 2017, Mis En Ligne Le 31 Décembre 2018, Consulté Le 05 Janvier 2019. Url: Http://Journals.Openedition.Org/Bagf/2463; Doi: 10.4000/Bagf.2463.

Lin,Christina(2016),Saudi Arabia’s And Turkey’s Pipeline Wars In Yemen And Syria, Ispsw Strategy Series: Focus On Defense And International Security.

Khatib,Lina(2015),Saudi Arabia’s Comeback via Yemen,Carnegie Endowment for International Peace,policy paper.

D. Wezeman,Pieter(2018),Saudi Arabia,Armaments And Conflict In The MiddleEast,Availableat:Https://Www.Sipri.Org/Commentary/Topical-Backgrounder/2018/Saudi-Arabia-Armaments-And-Conflict-Middle-East

Safi,Marlo(2018),Understanding U.S. Involvement In Yemen’s Forgotten War, AvailableAt:Https://Www.Nationalreview.Com/2018/11/Yemen-Civil-War-American-Involvement-Under-Increasing-Scrutiny/

Raman,Samuel(2018),How Serious Is Russia’s Offer To Mediate In Yemen?,Availableat:Https://Www.Worldpoliticsreview.Com/Articles/24245/How-Serious-Is-Russia-S-Offer-To-Mediate-In-Yemen

Raman,Samuel(2019),Russia's Strategic Balancing Act In Yemen, AvailableAt:Https://Agsiw.Org/Russias-Strategic-Balancing-Act-In-Yemen/

O'connor,Tom(2018),Is Russia Ready For Another War? Libya And Yemen Leaders Ask For Vladimir Putin's Help,Availale At:Https://Www.Newsweek.Com/Russia-Read-Another-War-Libya-Yemen-Leaders-Ask-Putin-Help-1064759

F. Worth,Robert(2018),How The War In Yemen Became A Bloody Stalemate — And The Worst Humanitarian Crisis In The World Saudi Arabia Thought A Bombing Campaign Would Quickly Crush Its Enemies In Yemen,Available At: Https://Www.Nytimes.Com/Interactive/2018/10/31/Magazine/Yemen-War-Saudi-Arabia.Html

Mumford,Andrew(2017),The New Era Of The Proliferated Proxy War,Available At:Https://Thestrategybridge.Org/The-Bridge/2017/11/16/The-New-Era-Of-The-Proliferated-Proxy-Wa

Mumford,Andrew(2017),The New Era Of The Proliferated Proxy War,Available At: Https://Thestrategybridge.Org/The-Bridge/2017/11/16/The-New-Era-Of-The-Proliferated-Proxy-War

Abdulkareem,Ahmed(2018),A Prisoner’s Story Of Capture,Detention And Torture In A Secret Uae Prison In Yemen,Available At: Https://Www.Mintpressnews.Com/A-Story-Of-Capture-Detention-And-Torture-In-A-Secret-Uae-Prison-In-Yemen/246140/

Wachman,Richard And Rasooldeen,Mohammed(2017),Virtual’Neom Wows Future Investment Initiative Delegates,Available At: Http://Www.Arabnews.Com/Node/1183276/Saudi-Arabia

Khairallah,Khairallah(2018),Operation Decisive Storm Three Years On,Available At: Https://Thearabweekly.Com/Operation-Decisive-Storm-Three-Years

Almasirah(2018),Sayyed Abdul-Malik Al-Houthi Exposes The Us Plots Against The Muslim World,Available At: Https://English.Almasirah.Net/Details.Php?Es_Id=262&Cat_Id=